De bevlogen loopbaan van Klaas Vos. Vrije geest op klompen

In de radiogeschiedenis springen er rubrieken uit die soms niet eens erg lang hebben bestaan, maar die onuitwisbaar blijken voor wie ze hebben gehoord. Zo was er een rubriek uit het legendarische radioprogramma VPRO-vrijdag: een verslaggever slentert op klompen door een niet zo bekende streek en beschrijft in schitterende volzinnen met sonore stem spontaan wat hem overkomt. Klaas vos maakte naam met wat hij ‘zwerfradio’ noemt.

Hij was dominee, o.a. in de kleine, in 1981 gefuseerde protestantse gemeente Ossendrecht, de tweede in ons land waar hervormden en gereformeerden samen gingen. Oorspronkelijk komt hij uit Huizen en na verschillende omzwervingen woont hij er alweer enkele jaren. Daar is hij ook weer predikant. Zijn hele leven is Klaas Vos al een sociaal bewogen mens, nu vooral als voorzitter van de voetbalclub SV Huizen. “Ik ben in al die jaren veranderd en maakte allerlei golven door, vanaf mijn jaren als strenggelovig opgevoede jongen. Ik ontdekte dat ik homo was, onderdrukte dit en werd actief in de kerk, in de hoop dat de Heer mij genadig zou zijn en ik misschien toch in de hemel kon komen. Ik ontmoette een vrouw die verliefd op mij werd. Ik dacht dat dat mijn redding zou zijn. We woonden van 1976 tot 1978 in Roemenië, temidden van de Hongaarse minderheid.”

In therapie
“Terug in Nederland ben ik dominee geworden in Vreeland. Intussen ging het proces van mijn geaardheid door, waardoor ik in de war raakte en in therapie moest. Dat ging zo in die tijd. Ik kwam uit de kast, wat leidde tot een scheiding. Uiteindelijk ben ik ook uit Vreeland weggegaan omdat het niet meer ging. Als dominee heb je een centrale plek in de sociale gemeenschap. Dan is het een extra last om er te blijven wonen, zeker in die tijd. Ik werd doodgedrukt tussen hartelijkheid en hatelijkheid. Zo kun je niet meer functioneren.

In de kop van Noord-Holland kon ik een baan krijgen in een experimentele kerkgemeenschap waarin mijn homoseksualiteit geen punt meer was. Alleen was de ontwikkeling daar weer zo dat ik tot de conclusie moest komen dat ik helemaal met de kerk moest stoppen. Alle ouwe meuk eruit, die was tenslotte de oorzaak van mijn probleem. Iedereen komt in zijn leven in moeilijke situaties terecht die het gevolg zijn van je kijk op de wereld en hoe je zelf in elkaar zit. Dan moet je een omgeving vinden die jou liefdevol je eigen identiteit gunt. Ik moest door die fase heen, dat kon niet anders. Er zijn dingen in het leven die sterker zijn dan al jouw beslissingen. Je komt in zo’n gemeenschap en geeft je volledig, het was een hartstikke leuke plek om te werken, ze hadden mij aanvaard en ik kon daar mijn creativiteit kwijt. Toch werd ik ziek: dat was de sturende kracht in mij die aangaf dat ik daar weg moest. Ik wil die kracht niet per se God noemen. Wat niet kan worden verklaard heet ook intuïtie of simpelweg toeval.

Vlnr: In Oldeborn: de Lincoln bij een tankstation ontlokte weer een mooie programmabijdrage. In actie op een Engelse locatie, vandaar de voor het NOB ongebruikelijke zender op zijn rug. Met technicus Hans Poot en een caféhouder op Schouwen-Duiveland

Wat was de volgende stap?
“Ik had een verpleeghuispastoraat en verschillende taken in theaterproducties. Weer kwam het toeval mij te hulp. Ik sloeg de Volkskrant open en las het bericht dat de VPRO voor een radioprogramma deelnemers zocht voor een reis naar Oost-Europa. Ik had in Roemenië gewoond en sprak Hongaars dus tekende er voor in. Ze bleken nog een reisleider te zoeken. Kortom: dat werd ik.” Er gingen drie verslaggevers mee met de opdracht deelnemers te koppelen aan soortgelijke mensen in die landen: een arts kwam bijvoorbeeld in contact met een collega, mensen met gelijke interesses vonden elkaar. Ronald van den Boogaard, Ton van der Graaf en Ger Jochems namen hun verhalen op voor een rubriek bij VPRO-vrijdag.

Klaas Vos: “Terug in Nederland kreeg ik twee kansen: de VPRO had ontdekt dat ik op termijn wat voor de radio zou kunnen doen en ik werd door de reisorganisatie gevraagd voor andere busreizen. Ik ben een tijd reisleider geweest totdat de gelegenheid zich voordeed om voor de radio te gaan werken. Bij Ronald van den Boogaard leverde ik het idee in om samen met hem in vijf afleveringen de route uit het boek van Jacques P. Thijsse langs de Zuiderzee na te lopen. Dat werd mijn eerste klus. Er kwamen nog andere dergelijke reisprogramma’s. Ik was op weg geweest naar aanleiding van het boek Wierook en Tranen van Ward Ruyslinck. Bij een tussenstop moest Ronald om een of andere reden met Peter Flik bellen. Die vroeg hem of ik vrijdag in het programma Het Gebouw wilde invallen voor een rubriek van Max Sipkes en Germaine Groenier. Die liepen op vrijdagochtend met een draagbare zender door Amsterdam om verslag te doen van alledaagse gebeurtenissen. Dat nam ik natuurlijk met beide handen aan, temeer omdat ze die rubriek wilden uitbreiden tot en met de middag, van zeven uur ‘s morgens tot half vijf ‘s middag, elk uur vijf minuten live. Ik koos voor de Oosterbegraafplaats als locatie. De reactie van Peter Flik was enthousiast. ‘Precies zó heb ik deze rubriek bedoeld,’ riep hij uit. Ik wilde voor die rubriek liever de stad verlaten en naar het platteland trekken.”

Heb je er daarom voor gekozen op klompen te gaan lopen?
“Ook weer toeval. Toen ik in Friesland door het dorp Paesens en Moddergat liep (Wim Bloemendaal heeft er van 1992 tot 2006 een programma naar genoemd) was het vreselijk slecht weer. Ik verzoop in mijn schoenen. Als kleinzoon van een boer bedacht ik dat ik klompen nodig had. Ik belde ergens aan en mocht ze lenen. Toen is dat herkenbare geluid geïntroduceerd. Later heb ik eigen klompen gekocht, waarop ik in iedere aflevering liep, drie seizoenen lang.” Zo werd Klaas Vos met twee voor de radio karakteristieke elementen bekend: zijn uitgesproken spreekstijl – waarin de dominee te horen is – en het geluid van zijn klompen waardoor luisteraars iedere stap meemaakten. En alwéér: je kunt dingen bedenken, maar er is ook iets dat op je pad komt, jou toevalt. Het was ook de kern van het succes van deze rubriek: het toeval dat bepaalde waar iedere aflevering over ging. Niets werd tevoren georganiseerd, zoals zogenaamd spontane gebeurtenissen in veel programma’s tegenwoordig worden voorgeproduceerd. Bij Klaas was niets bedacht en gebeurde alles spontaan. “Lopen, kijken en daarover praten was al wat ik deed, meer niet. Alles overkwam mij. Er was altijd wel wat. En als er niets gebeurde, ging ik wel eens met een hond praten. Ik heb ontzettend fijn gewerkt bij de VPRO, al waren ze sociaal gesproken soms wel slordig. Het duurde lang voordat ik een vast dienstverband kreeg, ik was daar zelf ook onnozel in. Na mijn doordrammen is het uiteindelijk wel gebeurd en heb ik een pensioentje voor acht jaar vaste dienst.”

“Na Het Gebouw ben ik door Ferry de Groot van de NOS nog naar Langs de Lijn gehaald. Maar op een bepaald moment besloot ik toch helemaal te stoppen met radio.” Gek genoeg kreeg Klaas de behoefte weer naar de kerk terug te keren. Al zoekende kwam hij terecht bij een protestantse kerk op de Zuidas, waar hij de programmering verzorgde voor allerlei activiteiten en waar hij ook weer ging preken. In die tijd interviewde het dagblad Trouw hem over het thema ‘Terug naar de kerk’. Dat artikel werd opgemerkt door de kerk in Ossendrecht, die al twee jaar op zoek was naar een nieuwe dominee. “Ik stemde in met contact. Moet je nagaan: zíj solliciteerden bij míj! Ze kwamen mij horen in De Duif (waar voordien ook Jos Brink preekte). Ze besloten unaniem mij te beroepen. Ik heb acht mooie jaren in Ossendrecht beleefd.”

Maar wat was er dan met jouw ervaringen gebeurd dat de kerk jou oorspronkelijk in de problemen heeft gebracht?
“Niets. Er is namelijk ook een andere kerk. Het waren maar opvattingen en helaas bestaan die nog steeds. Daardoor worden jongens en meisjes in de biblebelt ook nu nog in angst en onzekerheid gebracht. Zo lees ik de bijbel niet meer. Het gaat om de essentie van de boodschap, namelijk dat mensen bevrijd worden. Ik heb dat kunnen uitdragen.”

Terug in Huizen begon er, nu een halfjaar geleden, weer een nieuw hoofdstuk in je leven als voorzitter van de voetbalclub SV Huizen. Leverde je geaardheid in de geldende voetbalcultuur geen problemen op?
“De spelers weten het van mij, dat interesseert mij verder niet. Ik maak er een grap over uit een soort zelfspot. Als er discriminerende opmerkingen worden gemaakt over deze of gene duld ik dat niet, dan stap ik er als voorzitter op af. Vorig jaar speelden we een plaatselijke derby tegen de Zuidvogels. Met moeite werden we kampioen. Ik stond tussen Zuidvogelsupporters waar opgeschoten gasten ‘homo’s, homo’s’ stonden te schelden. Toen heb ik mij dreigend omgedraaid en ze indringend aangekeken met een blik die zei: kijk uit, anders grijp ik je op een plek die erg veel pijn gaat doen.'”

Klaas Vos is een man alleen. ‘Het is mij niet gelukt een goede partner te vinden. Daar heb ik me bij neergelegd. sinds de VPRO wegviel, zie ik als pater familias van de sv Huizen de voetbalclub als mijn familie.’ vos schrijft columns en artikelen voor het Nederlands Dagblad. Hij leidt voor vrijzinnige vrouwen een bijbelgroep waar ze al zes jaar woord voor woord het bijbelboek genesis lezen. Hij heeft plannen om weer eens ‘zwerfradio’ te gaan maken, dan als podcast. Klaas vos heeft wel besloten te stoppen met preken, maar bij hoge nood kan men nog een beroep op hem doen.

gerelateerde artikelen